مهار کننده های آلفا گلوکوزیداز 

 

این داروها به منظور کنترل قندهای پس از غذا هم در دیابت تیپ یک و هم در دیابت تیپ دو مورد استفاده قرار می گیرند و جزء معدود

داروهای خوراکی قابل استفاده در دیابت تیپ یک هستند.

یادآوری: مگلیتینیدها که قندهای پس از غذا را کنترل می کنند در دیابت نوع یک قابل استفاده نیستند.

این داروها بعنوان درمان کمکی مورد استفاده قرار می گیرند و به تنهایی کاربرد چندانی ندارند(مگر در مواردی که کنترل قند پس از غذا

هدف اصلی باشد)

تجویز این داروها هم با داروهای خوراکی و هم با انسولین امکانپذیر است.

 

ترکیب مهار کننده های آلفا گلوکوزیداز با انسولین در دو حالت زیر امکانپذیر است:

• پروتکل بازال
• پره میکس(نوومیکس)

نکته: از این داروها نباید در پروتکل بازال بولوس استفاده شود.

تاریخچه

در ۱۹۷۰-۱۹۶۰ تحقیقات نشان داد که مهار آنزیم های آلفا گلوکونیداز می تواند باعث کاهش جذب گلوکز و کنترل قند خون شود.

آکاربوز اولین داروی این دسته بود که در دهه ۱۹۷۰ در آلمان توسعه یافت. این دارو از میکروارگانیسم های جنس Actinoplanes استخراج

شد و در ۱۹۹۰ به تایید FDA رسید و از همان سال به عنوان گزینه ای برای کنترل قند خون پس از غذا معرفی شدند.

میگلیتول داروی دیگری است که به صورت مصنوعی ساخته شد و در سال ۱۹۹۶ توسط FDA تایید شد.

ووگلیبوز نیز در ژاپن و برخی کشورهای آسیایی استفاده می شود اما در اروپا و آمریکا کمتر رایج است.

مکانیسم اثر

آنزیم آلفا گوکونیداز در روده کوچک مسوول شکستن کربوهیدراتهای پیچیده(مانند نشاسته و دی ساکاریدها) به گلوکز و سایر قندهای ساده

است. مهارکننده های آلفا گلوکونیداز از طریق مهار آنزیم روده ای آلفا گلوکوزیداز موجب تاخیر در جذب کربوهیدراتهای پیچیده می شوند و

قند خون بعد از غذا را کاهش می دهند بنابراین انتخاب خوبی برای کنترل قندهای پس از غذا هستند. 

متابولیسم و دفع

۱- آکاربوز:

کمتر از ۲% از دستگاه گوارش جذب می شود و عمدتا بصورت موضعی در روده اثر می کند.

به دلیل وزن مولکولی بالا و ساختار الیگوساکاریدی، جذب سیستمیک ناچیزی دارد.

متابولیسم: عمدتا توسط آنزیم های گوارشی و میکروبیوتای روده تجزیه می شود.

متابولیت های اصلی شامل آکاربوز –سولفات و چند ترکیب دیگر است که فعالیت بیولوژیکی کمی دارند.

دفع: بیشتر از طریق مدفوع( به صورت هضم نشده یا متابولیزه شده توسط باکتری های روده). بخش جذب شده نیز از طریق کلیه دفع می

شود(۳۵% از طریق ادرار)

۲- میگلیتول:

بر خلاف آکاربوز، ۱۰۰% از دستگاه گوارش جذب می شود زیرا ساختار شبه قندی دارد.

جذب آن سریع است اما اثر مهارکنندگی آن همچنان در روده کوچک متمرکز است.

متابولیسم: متابولیزه نمی شود و به صورت تغییر نیافته عمل می کند و هیچ متابولیت فعالی ندارد.

دفع: ۹۰% از طریق کلیه بصورت تغییرنیافته دفع می شود.

در بیماران با نارسایی کلیه(GFR<25) تجمع پیدا می کند و منع مصرف دارد.

۳- ووگلیبوز:

جذب سیستمیک بسیار کم مشابه آکاربوز دارد.

متابولیسم کبدی محدود دارد و متابولیت های آن از نظر بالینی بی اهمیت هستند.

دفع: بیشتر از طریق مدفوع است. بخش جذب شده نیز از طریق ادرار دفع می شود.

 

خلاصه:

آکاربوز: جذب کم، متابولیسم روده ای، دفع عمدتا مدفوعی، نیاز به تعدیل دوز در نارسایی کلیه

میگلیتول: جذب کامل، دفع کلیوی بدون متابولیسم. در نارسایی کلیه منع مصرف دارد.

ووگلیبوز: شبه آکاربوز است اما اطلاعات کمتری در دسترس است.

اشکال دارویی،دوزاژ، شیوه مصرف

• Acarbose
• Miglitol
• Voglibose

آکاربوز:

پرمصرف ترین داروی این خانواده است و به شکل قرصهای ۵۰ و ۱۰۰ میلی گرم در بازار موجود است.

ماکزیمم دوز آکاربوز ۱۰۰ میلی گرم در هر وعده غذایی است (۳۰۰ میلی گرم روزانه)

آکاربوز فول دوز بطور متوسط قند پس از غذا را ۴۲ عدد در هر وعده غذایی کاهش می دهد.

Efficacy (اثربخشی): ۸/.-۵/. %(کمترین میزان در بین داروهای خوراکی) که بستگی به دوز و همراهی با سایر داروها دارد.

همانند مگلیتیندها ترکیب مهار کننده های آلفا گلوکوزیداز با انسولین در دو حالت زیر امکانپذیر است:

– پروتکل بازال

-پره میکس(نوومیکس)

نکته: از این داروها در پروتکل انسولین بازال بولوس استفاده نشود.(همانند مگلیتنیدها)

مصرف همزمان با سولفونیل اوره باعث افزایش ریسک هیپوگلیسمی ناشی از سولفونیل اوره خواهد شد.

دو داروی مورد استفاده در مرحله پره دیابت که باعث کاهش ریسک ابتلا به دیابت می شوند:

– متفورمین

– آکاربوز

بهترین زمان مصرف آکاربوز همراه با اولین لقمه غذا است(نه قبل یا بعد از غذا)

در صورت مصرف وعده های غذایی بدون کربوهیدارت نیاز به مصرف اکاربوز نیست.

محاسن آکاربوز

۱- قابل استفاده در هر دو نوع دیابت زیرا برای اثربخشی نیاز به بتاسل ندارد.

۲- بندرت باعث هیپو گلیسمی می شوند زیرا عملکرد آنها وابسته به غذا است.

۳- قابلیت استفاده همزمان با انسولین های بازال یا نوومیکس (در پروتکل بازال بولوس قابل استفاده نیست)

۴- کاهش واضح ریسک عوارض قلبی عروقی به علت کاهش قندهای پس از غذا

۵- مورد استفاده در مرحله پره دیابت برای کاهش ریسک بروز دیابت تیپ دو 

۶- کنترل قندهای پس از غذا

Safe ترین داروها برای کنترل قند پس از غذا داروهای زیر هستند:

-آکاربوز 

– DPP4 inh 

عوارض

شایعترین عارضه آکاربوز مشکلات گوارشی است که به دلیل تخمیر کربوهیدراتهای هضم نشده در کولون در روده اتفاق می افتد و

عمدتا بصورت نفخ معده، گاز روده و گاهی اسهال بروز می کند. این عوارض در ۵۰-۳۰% موارد رخ می دهد و ممکن است منجر به قطع

دارو شود.

(هر عاملی که جذب یک ماده خوراکی را مهار کند باعث نفخ و عوارض گوارشی می شود)

به منظور کاهش عوارض گوارشی ناشی از آکاربوز بهتر است این دارو ابتدا با نصف قرص ۵۰ در وعده اصلی غذا (عمدتا نهار)

شروع شود و بتدریج دفعات مصرف و دوز آن افزوده شود.

این عارضه معمولا با ادامه مصرف کاهش می یابد.

۲- افزایش آنزیمهای کبدی در ابتدای مصرف دارو(این عارضه نادر است و بویژه با آکاربوز دیده می شود)

۳- هیپوگلیسمی(نادر)

روش برخورد با هیپوگلیسمی(قند کمتر از ۷۰) ناشی از مهارکننده های آلفا گلوکوزیداز:

 مصرف غذا در بهبود هیپوگلیسمی ناشی از این داروها موثر نیست زیرا این داروها مانع جذب دی ساکاریدها می شوند

بنابراین تنها مصرف گلوکز خالص (دکستروز)موثر است نه ساکاروز زیرا دارو جذب قندهای کمپلکس را مهار می کند.

به این منظور لازم است ۲۰-۱۵ گرم کربوهیدارت که تقریبا معادل ۵ حبه قند معمولی است در یک لیوان آب حل شده و به فرد داده شود و

هر ۱۵ دقیقه قند با گلوکومتر چک شود تا زمانی که به بالای ۱۰۰ برسد.

معایب

۱- اثر متوسط بر A1C (کمتر از ۱%)

شاید بتوان گفت کمترین قدرت اثر در بین داروهای خوراکی مربوط به این داروهاست.

۲- نیاز به مصرف با وعده غذایی(باید بعد از اولین لقمه غذا مصرف شوند که ممکن است برای بیمار مشکل ساز باشد)

کنتر اندیکاسیون

کنتراندیکاسیون مطلق:
۱- بیماری های التهابی روده(کرون، کولیت اولسرو)، انسداد روده، گاستروپارزی

دارو با تخمیر کربوهیدرات های هضم نشده ممکن است علائم را تشدید کند.

۲- نارسایی کلیوی(Cr>2 یا GFR =۲۵-۳۰)

آکاربوز در GFR<25

میگلیتول در GFR<30

دلیل: تجمع متابولیت ها(در مگلیتول) یا تشدید عوارض گوارشی

۳- حساسیت شناخته شده به دارو

کنتراندیکاسیون نسبی:

۱- نارسایی متوسط کلیوی(GFR=25-50)

میگلیتول بهتر است استفاده نشود.

۲- سیروز کبدی یا بیماری پیشرفته کبد( ممکن است باعث افزایش آنزیمهای کبدی شود)

۳- اختلالات گوارشی مزمن(IBS)

۴- بارداری

۵- شیردهی

۶- سالمندان(به علت تحمل گوارشی کم)

۷- بیماران تحت همودیالیز(کربوهیدرات رژیم دیالیزی محدود است بنابراین آکاربوز اثربخشی کمتری دارد.)

مصرف در بارداری و شیردهی:

توصیه نمی شود.