همانطور که گفته شد انسولین ۲۰ اسید آمینه ای همراه با پارتنر ۳۱ اسید آمینه ای خود یعنی C-Peptide وارد جریان خون می شود. سپس انسولین با اتصال به رسپتور خود در سطح سلول ها باعث فعال شدن GT4 (گلوکز ترانسپورتر۴) موجود در سطح این سلولها شده و ورود گلوکز به آنها را از طریق انتشار تسهیل شده میسر می سازد. در واقع انسولین به منزله کلیدی است که درب سلول را برای گلوکز باز می کند.
یادآوری: ترانسپورتر موجود در سطح سلولهای بتا از نوع GT2 می باشد.
سلولهای اصلی دریافت کننده گلوکز شامل: کبد، سلولهای ماهیچه ای و بافت چربی هستند و انسولین برای ورود گلوکز به این سلولها ضروری است در حالی که ورود گلوکز به برخی سلولها از جمله مغز و سلولهای عصبی وابسته به انسولین نیست.
سلولهای کبد با دریافت گلوکز آن را به گلیکوژن تبدیل می کنند و سطح گلوکز خون را کاهش می دهند. سلولهای ماهیچه ای نیز با تبدیل گلوکز به گلیکوژن از آن به عنوان منبع سوخت استفاده می کنند. همچنین گلوکز با اثر بر بافتهای چربی و ذخیره شدن در آن، استفاده از چربی به عنوان منبع سوخت را متوقف میکند. در صورت نبود یا کمبود انسولین در خون، بدن از چربی به عنوان منبع سوخت استفاده میکند.
انسولین یک هورمون آنابولیک است و اعمال زیر را انجام می دهد:
- ورود گلوکز به سلولهای کبد، عضلات اسکلتی و بافت چربی از طریق باز کردن GT4
- لیپوژنز و مهار لیپولیز
- افزایش سنتز گلیکوژن، مهار گلیکوژنولیز، مهار گلوکونئوژنز
- سنتز پروتئین
بنابراین کاهش انسولین موجب اثرات زیر می شود:
- گلوکونئوژنز
- گلیکوژنولیز
- لیپولیز
مهمترین عواملی که باعث تنظیم ترشح انسولین می شوند شامل این موارد می باشد:
تنظیم کننده اصلی میزان ترشح انسولین است. هر زمان که سطح گلوکز خون به میزان مشخصی رسید ترشح انسولین تحریک می شود.
تحریک ترشح انسولین وابسته به یک کانال پتاسیمی است.(رجوع شود به توضیحات قبلی)
سطح پتاسیم خون ارتباط مستقیم با میزان ترشح انسولین دارد.
یادآوری: سطح خونی پتاسیم و C-Peptide ارتباط مستقیم با سطح خونی انسولین اندوکرین دارد.
این مواد پس از خوردن غذا، از روده به داخل خون آزاد می شوند و با مکانیسم های زیر موجب کنترل قند خون می گردند:
- افزایش ترشح انسولین
- کاهش ترشح گلوکاگون
- کاهش سرعت تخلیه معده
- احساس سیری
اینکرتین ها توسط آنزیم DPP4 تجزیه می شوند.
قوی ترین اینکرتین شناخته شده (GLP-1) Glucagon- like peptide -1 است.
دو گروه دارویی از طریق اثر اینکرتین ها در درمان دیابت تیپ ۲ به کار می روند:
- آگونیست های GLP-1 مانند Exenatide- Liraglutide- lixisenatide
- مهار کننده های DPP-4 مانند Sitagliptine
- آمیلین
هورمون دیگری است که از سلولهای بتا ترشح می شود و به کنترل قند خون کمک می کند.
آنالوگ آن که در درمان دیابت تیپ ۱ و ۲ به کار می رود Pramlintide نام دارد که بصورت زیر جلدی تزریق می شود.